Buồn ngủ – kẻ thù của tài xế đường dài

m88: Xuất phát từ huyện Trảng Bom, Đồng Nai lúc 21h một ngày đầu tháng 2, chuyến xe chở chuối của Lê Văn Khoa sẽ đi theo quốc lộ 1A lên cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn).

Lái xe container đường dài 5 năm, Khoa nói “mỗi lần mở cửa vào xe như một lần đối diện tử thần”. Anh lái “công lạnh” – loại xe đầu kéo container có điều hòa, dài vài chục mét, nặng ba bốn chục tấn, yêu cầu bằng FC, tuổi đời phải từ 24 trở lên. Không chỉ vậy, người cầm lái phải biết cách nhận biết và xử lý một số vấn đề của xe trên hành trình đơn thương độc mã. Đặc biệt, phải tuân thủ nghiêm ngặt giờ đi, giờ đến để đảm bảo hàng hóa đến đúng hạn, tránh việc bị hỏng, không xuất được. “Công lạnh yêu cầu thời gian chạy khoảng 50 tiếng, công nóng từ 45-48 tiếng cho quãng đường khoảng 2.000 km”, Khoa giải thích.

Ban ngày, những chiếc xe đầu kéo ì ạch như rùa bò. Đêm về, đường xá vắng vẻ là lúc những tài xế tranh thủ đua tốc độ nên đôi khi bị gọi là “hung thần xa lộ”. “Khó khăn lớn nhất và hiểm nguy nhất của cánh tài xế là buồn ngủ”, Khoa nói. Cà phê, nước tăng lực, nước trà đặc là thứ không bao giờ được phép thiếu trong buồng lái. “Cứ thi thoảng tôi lại nhấp một ngụm trà”, người tài xế 36 tuổi, chia sẻ cách hữu hiệu nhất với mình.

Song cứ khoảng 2h, đôi mắt Khoa chỉ chực sụp xuống khi cơn buồn ngủ kéo đến. Trà đặc lúc này cũng không tác dụng. Anh phải bật nhạc sôi động, thi thoảng xối nước lên mặt cho tỉnh. Chạy cố đến 3h, Khoa đậu xe ở một nhà hàng quen ngủ ba tiếng, trước khi tiếp tục. “Hành trình Nam – Bắc phải chạy hai ngày hai đêm. Tổng thời gian ngủ khoảng 6 tiếng”, anh nói.

Thời gian đầu chưa thích ứng được cường độ này, Khoa mệt, xuống sức thấy rõ. Những lần đầu uống trà đặc, đầu Khoa ong ong, nghiêng ngả như say. Đến nay anh đã quen với nhịp độ công việc, cũng như những ngụm trà đắng chát.

Do đặc thù của nghề, Khoa biết có những tài xế sử dụng ma túy để có hưng phấn, tỉnh táo và tập trung trên đường. Riêng anh không giao lưu với thành phần này. Ngay cả rượu, anh có nguyên tắc hai ngày trước chuyến đi, sẽ không đụng tới một giọt để có sức khỏe tốt nhất. Những ngày đậu ở bến chờ giao hàng, xếp lốt, anh luôn cố gắng ngủ bù.

“Tôi làm nghề này là để mưu sinh. Nếu dính vào thứ đó để chạy được xe thà bỏ nghề”, ông bố hai con nói.

Tài xế Đặng Sâm điều khiển xe qua địa phận Mèo Vạc, Hà Giang, hôm 5/3. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Khoảng 15h một ngày đầu tháng 3, cơn buồn ngủ ập đến với tài xế Sâm, người đang điều khiển chiếc xe 29 chỗ, đi từ đền ông Hoàng Mười, Nghệ An về Bắc Giang. Đang mùa lễ hội, anh đã chạy liên tiếp mấy chuyến không nghỉ.

Sâm gọi vị hành khách đang ngủ say bên ghế phụ bật giúp mình lon nước tăng lực. Anh uống vội để xua đi cơn buồn ngủ đồng thời bật nhạc trẻ, tăng thêm âm lượng. Chừng một tiếng sau, Sâm lại ngáp. “Các anh chị em ơi, cho xe dừng ngủ 15 phút nxoso66hé”, Sâm quay lại nói, trước khi tấp xe vào lề đường. Máy vẫn chạy, điều hòa vẫn bật và người tài xế gục ngủ không biết trời đất.

“Vốn định chợp mắt 15 phút, ai dè mọi người cứ để cho ngủ. Lúc tôi tỉnh đã được giấc hơn một tiếng rồi”, anh nói.

14 năm chở khách bằng các xe từ 16 đến 45 chỗ, tài xế Sâm thừa nhận buồn ngủ là kẻ thù nguy hiểm nhất của tài xế. Theo nghề “làm dâu trăm họ” nên giờ giấc, sinh hoạt phụ thuộc hoàn toàn vào khách. Ngần ấy năm cầm lái cũng là thời gian Sâm nạp bò húc Thái Lan nhiều hơn nước lọc vì thức uống này giúp duy trì tỉnh táo. Chạy đêm anh chỉ cần một lon là có thể lái từ tối đến sáng. Ban ngày cần nhiều hơn, cứ chạy khoảng 400 km anh sẽ uống hết một lốc 6 lon. “Không có bò húc thì chịu chết”, anh nói. Trung bình một tháng, Sâm mất một triệu đồng mua nước tăng lực. Ngoài ra anh không dùng chè, thuốc lá, cũng không biết uống rượu bia.

Thống kê của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia năm 2022, toàn quốc xảy ra 11.457 vụ tai nạn giao thông. Những vụ liên quan tới giấc ngủ chiếm 30-40%.

Luật Giao thông đường bộ Việt Nam quy định, trong vòng một ngày, thời gian làm việc của người lái xe ô tô không được vượt quá 10 giờ, không được lái xe liên tục quá 4 giờ. Nếu vi phạm, sẽ bị phạt 3-5 triệu đồng, đồng thời tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe 1-3 tháng.

Cơ quan An toàn Giao thông cao tốc quốc gia Mỹ cho biết lái xe buồn ngủ là nguyên nhân của ít nhất 100.000 vụ tai nạn ôtô ở nước này mỗi năm và gây ra cái chết cho 6.400 người. Song, một nghiên cứu của Quỹ AAA vì An toàn Giao thông (Mỹ), ước tính có 328.000 vụ tai nạn khi lái xe trong tình trạng buồn ngủ xảy ra hàng năm, cao gấp ba lần con số báo cáo của cảnh sát.

Cục quản lý An toàn hương tiện vận chuyển liên bang có quy định nghiêm ngặt về giờ làm việc. Theo đó tài xế chuyên chở hàng hóa được lái xe tối đa 11 tiếng sau 10 tiếng nghỉ ngơi liên tục trước đó. Tài xế chuyên chở hành khách được lái tối đa 10 tiếng sau quãng nghỉ 8 tiếng liên tục trước đó.

Các nghiên cứu khoa học chỉ ra, buồn ngủ cũng giống như uống rượu, tức con người rơi vào trạng thái mơ màng, không thể tập trung. Lái xe sau 20 giờ không ngủ tương đương nồng độ cồn trong máu 0,08%. Theo Trung tâm Rối loạn giấc ngủ, Đại học California, nếu cơ thể thiếu ngủ, đến một lúc nào đó não bộ sẽ buộc nó phải ngừng hoạt động. Chỉ trong 4-5 giây chợp mắt khi điều khiển xe trên cao tốc, chiếc xe sẽ đi hết chiều dài của một sân bóng đá.

“Nhắm mắt thấy tử thần là thật”, tài xế Đỗ Hồng Minh, 55 tuổi, quê Gia Lâm, Hà Nội nói.

Gần 30 năm lái xe tải chở hàng khắp mọi miền đất nước, áp lực chính của anh là những cơn buồn ngủ do phải chạy liên tục không nghỉ, kịp giao hàng đúng thời gian. “Trong lái xe có hàng tỷ tình huống có thể xảy ra. Người lái có thể giỏi nhưng người đi đường cũng vô vàn kiểu, bắt buộc phải luôn tập trung quan sát”, anh nói.

Từng nhiều lần “bên miệng tử thần”, trong đó đa phần do các yếu tố khách quan, nhưng có hai lần anh Minh thừa nhận lỗi do mình. Hè năm 1998, anh chở vải từ huyện Lục Ngạn, Bắc Giang lên cửa khẩu Lào Cai. Chạy đến km 98, quốc lộ 70 thuộc xã Trúc lâu, huyện Lục Yên, Yên Bái, lúc đấy gần 12h đêm anh đã rất buồn ngủ nhưng vẫn cố vì khách yêu cầu lên sớm mới bán được giá. Đã sử dụng cà phê, trà đặc để chống buồn ngủ, lúc đó mắt vẫn mở tuy nhiên tay lái không theo ý mình.

“Sơ sẩy một chút tôi đã đâm vào cột tiêu đường. May mắn tôi chợt tỉnh ngủ và phanh kịp thời chứ không cả người và xe đã xuống vực”, anh kể.

Một buổi trưa 15 năm trước, anh và một số bạn rủ nhau uống rượu, định chiều nghỉ, song có khách ở quận Cầu Giấy (Hà Nội) đặt chở hàng đi Nam Định. Anh Minh nhận lời chạy xe tải nhỏ đi. Đến phố Hàng Bông, mắt anh díu lại, mấy lần suýt đâm vào xe phía trước. Tại ngã tư Cửa Nam, xe vừa qua đèn xanh thì uỳnh một tiếng rất to. Anh phanh gấp, lao xuống đường, một người đàn ông ngã ngay đầu xe mình.

“Ơn giời tôi phanh kịp chứ không đã chồm lên người ta. Từ đó tôi quán triệt khi buồn ngủ bắt buộc phải dừng xe để ngủ”, anh đúc rút.

Anh Đỗ Hồng Minh trong một chuyến chở hàng đến Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, Hà Tĩnh, năm 2019. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Theo ông Lê Trọng Nghĩa, giám đốc một công ty vận tải hành khách ở Quảng Ninh, thời còn cầm lái trong thập niên 1990, phổ biến tình trạng tài xế sử dụng rượu bia. Khoảng những năm 2000 đến 2010 nổi lên vấn nạn tài xế sử dụng ma túy. Những năm gần đây, cơ sở hạ tầng cải thiện nhiều, ý thức người tham gia giao thông cũng tiến triển hơn, song vẫn còn một bộ phận tài xế chưa thực sự nghiêm túc.

“Nguyên nhân gây tai nạn giao thông 50% lỗi là do người lái xe, 20% do phương tiện không đảm bảo, lái xe không đủ trình độ kiểm tra xe trước khi xuất bến, 15% do cơ sở hạ tầng và 15% do lý do khách quan”, ông Nghĩa phân tích.

Với rất nhiều trăn trở trên hành trình, năm 2018, anh Đỗ Hồng Minh lập diễn đàn Văn hóa xe (VHX), đến nay có khoảng 20.000 thành viên. Đây là nơi chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức lái xe an toàn nhằm giảm thiểu tai nạn; tuyên truyền văn hóa giao thông; tôn trọng pháp luật; hướng tới nâng cao văn hóa giao thông của người Việt. “Khẩu hiệu của chúng tôi là lái xe bằng cả trái tim, bởi trong tay lái không chỉ là gia đình, còn là những tổ ấm đang trọn vẹn khác”, anh nói.

Với tài xế Sâm, nhiều năm sử dụng nước tăng lực để tỉnh táo, anh đoán đó có là nguyên nhân khiến cơ thể gầy gò và không hào hứng chuyện ăn uống. Những năm gần đây anh đã bớt lạm dụng, khi buồn ngủ sẽ xin hành khách cho dừng xe.

Còn Khoa, do căng thẳng khi độc hành suốt hành trình dài, dạo gần đây anh chuyển sang lái công nóng, loại cho phép có hai tài xế thay phiên nhau. “Cứ lái bốn tiếng là nghỉ, áp lực không còn nữa”, anh nói.

Phan Dương

Thanh Quý : hb88 hb88